Bước đầu tiếp nhận văn bản
“bến quê” của nguyễn minh châu
A - đặt vấn đề:
Là những sáng tác nghệ thuật, bên cạnh bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ, tác phẩm văn học còn đưa lại cho độc giả một kho của vô cùng quý giá và phong phú về trí thức cuộc sống, hiểu biết. Bởi tính đặc thù ấy mà văn chương chọn cho mình một con đường riêng, tiếng nói riêng: Tiếng nói của những hình tượng nghệ thuật được xây dựng, khái quát từ cuộc sống, từ những trải nghiệm cuộc đời của mỗi tác giả. Tiếp nhận văn học, ngoài việc nhận thức đúng, sâu sắc về xã hội, con người, còn phải biết phát hiện vẻ đẹp tiềm ẩn sau nhân vật, trang sách, hiểu được ý đồ nghệ thuật của tác giả. Có như vậy văn chương mới có ý nghĩa đích thực với cuộc đời; Tác phẩm văn học mới tạo sự chú ý của độc giả, có vị trí trong đời sống xã hội để còn mãi với thời gian. Nhà văn Nguyễn Minh Châu và hàng loạt sáng tác của ông đã đạt được điều đó kể từ ngày những tác phẩm của ông đã hiện diện trong lòng độc giả. Càng ngày, chúng ta càng cảm nhận được chiều sâu triết lý trong tác phẩm của ông. Nguyễn Minh Châu được đánh giá là nhà văn lớn có nhiều đóng góp hữu ích của đời sống văn học nước nhà trong kháng chiến chống Mỹ và sau 1975. Tác phẩm của ông đã được chọn đưa vào chương trình SGK phổ thông ở cả hai cấp THCS và THPT từ sau 1985, nay bởi chất văn giàu suy tư, triết lý có ảnh hưởng tốt đến mọi thế hệ độc giả, có khả năng bồi dưỡng tâm hồn và trí tuệ bao người. Phải chăng đó là đích đến của văn chương mà các tác giả luôn tìm tòi, trăn trở để tác phẩm của mình đến được với đời.
Tuy nhiên, nhận thức đúng và dạy đúng tác phẩm của Nguyễn Minh Châu trong nhà trường phổ thông không phải là công việc thuận lợi, đặc biệt đối với bậc THCS, dẫu là dạy cho học sinh lớp 9 thì vẫn đang là một thử thách đối với giáo viên dạy văn chúng tôi. Điều đó có nghĩa là giảng dạy tác phẩm của Nguyễn Minh Châu trong nhà trường phổ thông từ chương trình SGK cải cách cho đến bây giờ đang là việc khó khi giảng giải cho học sinh hiểu cách viết, ý nghĩa của những truyện ngắn giàu triết lý như: Bức Tranh, Bến Quê khiến giáo viên còn lúng túng khi truyền đạt linh hồn tác phẩm, còn học sinh thì còn mơ hồ trong tiếp nhận, và bai học vốn đã khó lại trở nên “rối” khiến học sinh trở nên “sợ” khi phải làm bài kiểm tra kiến thức về những tác phẩm ấy; Còn đối giáo viên đam mê nghiệp văn lại thấy đó là một thách thức đầy hấp dẫn và thử sức để rồi càng thấy quý hơn những hạt ngọc nghệ thuật của nhà văn. Trong số lượng tác phẩm văn chương khá đồ sộ của chương trình ngữ văn 9 năm nay, không ít tác phẩm được đánh giá, hay, thành công, có giá trị sâu sắc, đồng thời được thừa nhận là khó trong giảng dạy, thì “